Góc trên trời

Thiên văn học đầy các phép đo góc, và thật hữu ích khi cảm nhận trực quan được ý nghĩa của những góc này. Một vòng tròn được chia thành 360°, nên khoảng cách từ chân trời tới thiên đỉnh là một phần tư vòng tròn hay 90°. Khoảng cách dọc theo chân trời giữa hai hướng liên tiếp trên la bàn (chẳng hạn từ đông sang Nam) cũng là 90°. Những chòm sao quen thuộc sẽ giúp bạn hình dung ra những góc nhỏ hơn. Trong Big Dipper, khoảng cách từ ngôi sao ở đầu cán gáo tới ngôi sao cuối miệng gáo là 25°. Khoảng cách giữa hai ngôi ở đáy gáo là 5°. Các cạnh của Great Square of Pegasus (Hình vuông Pegasus) dài trung bình 15°. Khoảng cách từ điểm bắt đầu tới điểm kết thúc của chữ W trong chòm Cassiopeia là 13°. Khoảng cách từ sao Betelgeuse tới sao Rigel trong chòm Orion là 19°, còn thắt lưng Orion dài chưa tới 3°.

Bàn tay bạn là một cái thước đo góc di động. Chiều rộng của nắm đấm khi duỗi thẳng cánh tay vào khoảng 10° (những người có cánh tay ngắn thường có nắm đấm nhỏ nên quy tắc chung này vẫn đúng). Còn chiều rộng của một ngón tay khi duỗi thẳng cánh tay vào khoảng 2°. Đường kính góc của Mặt Trăng chỉ 0.5°, dù mọi người thường cho rằng nó lớn hơn nhiều. Hãy tự mình kiểm chứng. Duỗi thẳng cánh tay và che trăng tròn lại bằng ngón tay út của bạn.

Trường nhìn là một thuật ngữ thiên văn thường gây nhầm lẫn cho những người mới làm quen với thiên văn. Đây là góc rộng của vùng trời mà bạn có thể nhìn thấy qua một dụng cụ quang học, dụng cụ này có thể là mắt thường, một cặp ống nhòm hoặc một chiếc kính thiên văn. Trường nhìn thường được biểu thị bằng độ cho ống nhòm và phút cung cho kính thiên văn. Một phút cung tương đương 1/60 độ. Một đơn vị thậm chí còn nhỏ hơn nữa, giây cung, bằng 1/60 phút cung.

Toàn bộ vùng trời nằm giữa hai điểm đối diện nhau trên chân trời bao trọn 180°, nhưng ta chỉ thấy được một phần vùng này trong một lúc, nếu dùng ống nhòm hay kính thiên kính văn thì vùng nhìn thấy còn nhỏ hơn nữa. Với mắt thường, ta có trường nhìn khoảng 100°. Ống nhòm phổ biến trong khoảng 5° tới 7°, đủ rộng để nhìn thấy phần thân gáo của Big Dipper hoặc thắt lưng Orion, nhưng không đủ để thấy toàn bộ một chòm sao. Một chiếc kính thiên văn với thị kính độ phóng đại thấp thường cho trường nhìn rộng 30 phút cung (viết tắt là 30'), tương đương 0,5°. Nếu thay thị kính độ phóng đại cao vào chiếc kính đó, trường nhìn có thể chỉ còn 10 phút cung (hay 1/6 độ). Thật khó để tìm ra các đối tượng bằng một chiếc kính có độ phóng đại cao, vì bạn chỉ thấy một phần rất nhỏ của bầu trời khi quan sát.

Orion trong ống nhòm
Orion trong kính thiên văn
So sánh hình ảnh thắt lưng Orion khi nhìn qua ống nhòm 7x50 (trường nhìn 7°) và thị kinh thiên văn độ phóng đại thấp (trường nhìn 30').
Mục lục