2.1. Ngắm sao
Gợi ý và mẹo
Dù việc ngắm sao thông thường không cần tới những khóa học đặc biệt hay kỹ năng phức tạp, nhưng có vài điều cần ghi nhớ để nâng cao sự trải nghiệm.
Đầu tiên, hãy quan sát ở những nơi cách xa ánh đèn thành phố càng thường xuyên càng tốt. Xuyên suốt chiều dài lịch sử – cho tới thế kỷ 20 – bầu trời ban đêm đã từng rất tối ngay cả bên trong những thành phố lớn trên thế giới, và (nếu không kể tới khói phun ra từ ống khói) những ngôi sao đã từng toả sáng rực rỡ trên bầu trời từ một thị trấn nhỏ ở miền quê Kansas tới New York City. Những thành phố hiện đại của ta đang chìm trong thứ ánh sáng mờ ảo không bao giờ tắt từ hàng triệu bóng đèn, ánh sáng này làm cho không khí cũng sáng lên theo, chưa kể tới bụi, khói và sương mù quang hóa bên trong không khí, khiến ta chỉ có thể thấy được những ngôi sao thật sáng. Các nhà thiên văn gọi sự phát tán ánh sáng không mong muốn này là ô nhiễm ánh sáng và có một vài chiến dịch chống lại việc chiếu sáng kém hiệu quả này. Trẻ em lớn lên trong thành phố không biết những ngôi sao trông ra sao và cũng không thể cảm nhận được vẻ đẹp của bầu trời, ngày cả những người lớn cũng thường quên mất điều đó. Không hiếm để nghe thấy một khán giả trầm trồ hoặc thậm chí vỗ tay khi thấy các ngôi sao xuất hiện trong một buổi chiếu hình vũ trụ tại thành phố.
Người ta chỉ nhận ra sự kém chất lượng của bầu trời đô thị khi một sao chổi sáng xuất hiện và các phương tiện truyền thông khuyên họ "đi tới một nơi tối" để thấy rõ hơn. Ngày cả khi sao chổi có thể thấy được từ bên trong thành phố, thì nó là cũng chỉ là cái bóng mờ nhạt của thứ mà người ta bắt gặp tại một nơi tối tăm.
Nhiều người tìm được cho mình những buổi ngắm sao thật đáng nhớ trong các kỳ nghỉ. Các công viên quốc gia và rừng quốc gia thường đặc biệt tối vào ban đêm, và bầu trời trở thành một địa điểm hấp dẫn khi bóng đêm trùm lên những ngọn cây, đồng cỏ, và thác nước. Hãy mang theo ống nhòm hoặc một chiếc ống ngắm trong kì nghỉ tới của bạn và tiếp tục khám phá sau khi mặt trời lặn.
Một kiểu ô nhiễm ánh sáng khác do Mặt Trăng gây ra. Ngày cả những nơi tối nhất cũng phải chịu ảnh hưởng khi trăng sáng. Cứ hai tuần mỗi tháng, tập trung quanh ngày trăng tròn, Mặt Trăng tắm ánh sáng trắng mờ của nó lên bầu trời, làm giảm độ tương phản và che lấp các đối tượng mờ nhạt. Không có cách nào để tránh được ánh trăng ngoài việc cố gắng sống chung với nó. Trong tuần lễ trước trăng tròn, nó lặn trước khi mặt trời mọc và bầu trời chỉ hoàn toàn tối một khoảng ngắn trước khi ánh bình minh ló dạng; còn trong tuần lễ sau trăng tròn, bầu trời chỉ tối một cách ngắn ngủi sau khi hoàng hôn kết thúc cho tới lúc trăng mọc.
Một yếu tố khác cần cân nhắc khi quan sát là sự thoải mái. Hầu hết mọi nơi đều lạnh vào mùa đông, đặc biệt là ban đêm, ngắm sao vào mùa đông luôn kèm với giữ ấm cơ thể. Việc xúc tuyết hay chạy nhanh ra một cửa hàng trong ngày giá rét là một chuyện; còn đứng yên để ngắm chòm Orion trong bóng tối lại là chuyện hoàn toàn khác. Cơ thể bạn sinh ra ít nhiệt hơn khi ngắm sao, và hầu như mọi người phải mặc ấm hơn dự kiến. Điều này cũng thường đúng cả trong mùa hè, khi trời trở lạnh vào ban đêm. Đi giày dép có thêm miếng lót giữ ấm khá quan trọng vào mùa đông, nếu bạn phải đứng trên một bề mặt lạnh giá. Nhiều người cảm thấy thoải mái khi ngắm mưa sao băng từ trong một chiếc túi ngủ trên ghế xếp hoặc một tấm thảm. Tiếp đến là những rắc rối do côn trùng mang tới. Thuốc xịt côn trùng là một phụ kiện cần thiết cho nhiều người ngắm sao vào mùa hè (nhưng nhớ là đừng xịt vào các dụng cụ quang học của mình nhé!).
Một phụ kiện hữu ích khác khi quan sát bầu trời là một chiếc đèn pin ánh sáng đỏ. Các cửa hàng thiên văn có bán những chiếc đèn pin phát ra ánh sáng rất thuần đỏ, nhưng bạn cũng có thể cải tiến một chiếc đèn pin thông thường bằng cách phủ lên mặt kính một vài miếng nhựa trong suốt màu đỏ (có thể mua ở những nơi bán đồ thủ công). Nếu sử dụng Starry Night trên một chiếc máy tính xách tay ngoài trời, bạn có thể sẽ muốn dùng một tấm nhựa đỏ trong suốt để che màn hình lại.
Sử dụng đèn pin ánh sáng đỏ giúp bảo vệ thị lực đêm của bạn. Bước ra ngoài từ một căn phòng được chiếu sáng và để ý xem mắt bạn cần bao lâu để thích nghi với bóng tối. Sau vài phút, đồng tử của bạn sẽ điều chỉnh về mức ánh sáng thấp, và bạn thấy nhiều sao hơn. Thử xem bản đồ sao bằng một chiếc đèn pin ánh sáng trắng. Khi nhìn lên trời, bạn sẽ thấy thị lực đêm được tăng cường của mình biến mất. Chờ cho khả năng này của bạn được khôi phục, xem lại tấm bản đồ đó một lần nữa nhưng bằng đèn pin ánh sáng đỏ, và nhìn lại lên trời để cảm nhận sự khác biệt. Sử dụng đèn pin ánh sáng đỏ để bảo vệ thị lực đêm là một mẹo quen thuộc của những thủy thủy tàu ngầm, hoặc những người phải bất ngờ rời một căn phòng sáng để sẵn sàng quan sát trong bóng tối ngay lập tức.