Tháng

Thời gian Mặt Trăng cần để hoàn tất một chu kỳ quỹ đạo được gọi là một tháng, nhưng nó dài bao nhiêu? Giờ đây, chắc bạn sẽ không còn ngạc nhiên khi biết rằng có tới hai định nghĩa phổ biến về tháng.

Để giúp hiểu rõ về hai định nghĩa này, ta bắt đầu với trăng mới vào ngày 12/4/2002. Lúc này là 9:22 sáng – thời điểm Mặt Trăng thực sự ở pha mới – và địa điểm quan sát là Honolulu, Hawaii. Mặt Trăng cách phía bên phải ngôi sao HIP 6751 một đoạn chỉ bằng vài phần của một độ. Bây giờ, ta tua nhanh thời gian từng ngày một cho tới khi trăng quay lại và áp sát HIP 6751 như trước. Điều này sẽ xảy ra vào ngày 9/5, sau 27 ngày. Chu kỳ quỹ đạo chính xác là 27,32166 ngày – thời gian Mặt Trăng cần để quay quanh Trái Đất một vòng so với các ngôi sao, đây là tháng sao.

Nhưng lúc này trăng vẫn chưa phải là mới! Nó là một lưỡi liềm đang mỏng dần. Trong khoảng thời gian 271/3 ngày mà Mặt Trăng cần để trở lại vị trí cũ trên bầu trời, Mặt Trời đã đi về phía đông 27°. Cần nhắc lại rằng do Trái Đất quay quanh Mặt Trời, nên Mặt Trời sẽ di chuyển theo hoàng đạo về phía đông so với các ngôi sao với tốc độ gần 1° mỗi ngày. Để hoàn thành chu kỳ các pha của mình và quay lại trăng mới, Mặt Trăng cần di chuyển thêm 271/3° nữa, và việc này tốn thêm 21/6 ngày. Tiếp tục tua thời gian về phía trước, ta thấy Mặt Trăng và Mặt Trời ở gần nhau nhất (và trăng đã tối hoàn toàn) vào ngày 12/5. Chu kỳ các pha này của Mặt Trăng – giữa hai lần trăng mới liên tiếp – kéo dài 29,53059 ngày và được gọi là tháng giao hội. Đây là thứ mà ta thường nghĩ tới khi nói về một tháng.

Tháng là một chu kỳ cơ bản của bầu trời, và kể từ thời tiền sử nó đã là nền tảng cho lịch. Các bộ lịch đầu tiên là lịch mặt trăng – chúng dựa vào các quan sát thực tế, tháng mới bắt đầu khi nhìn thấy trăng mới. Điều này vẫn còn đúng trong văn hóa Hồi giáo. Tuy nhiên, có một vấn đề là số tháng mặt trăng trong một năm không phải là số nguyên – có 121/3 tháng giao hội trong một năm. Một bộ lịch dựa trên tháng giao hội phải định kỳ thêm vào các tháng nhuận nếu muốn giữ cho tháng khớp với năm. Lịch Hồi giáo không có tháng nhuận, do đó các tháng của nó (và các ngày lễ) không phải lúc nào cũng rơi vào cùng một mùa. Lịch Gregorian hiện đại của của ta là lịch mặt trời, và các tháng được ấn định dài ngắn tùy ý sao cho có đủ 365 ngày trong 12 tháng.

Chu kỳ của Mặt Trăng còn là cơ sở để tạo ra tuần lễ, vốn là một phần tư của một tháng giao hội (được làm tròn tới số nguyên ngày gần nhất). Ý tưởng về tuần lễ 7 ngày bắt nguồn tại Babylon và lan rộng ra khắp thế giới Địa Trung Hải bởi những người Do Thái sau khi họ được giải phóng khỏi sự giam cầm của người Babylon.

Mục lục